Sulpiciae carmina omnia
Adnotationes in usum discipulorum scripsit Anne Mahoney

I.
Tandem venit amor, qualem texisse pudori
    quam nudasse alicui sit mihi fama magis.
Exorata meis illum Cytherea Camenis
    adtulit in nostrum deposuitque sinum.
Exsolvit promissa Venus: mea gaudia narret,
    dicetur si quis non habuisse sua.
Non ego signatis quicquam mandare tabellis,
    ne legat id nemo quam meus ante, velim,
sed peccasse iuvat, vultus componere famae
    taedet: cum digno digna fuisse ferar.

II.
Invisus natalis adest, qui rure molesto
    et sine Cerintho tristis agendus erit.
Dulcius urbe quid est? an villa sit apta puellae
    atque Arretino frigidus amnis agro?
Iam nimium Messalla mei studiose, quiescas,
    non tempestivae, saeve propinque, viae!
Hic animum sensusque meos abducta relinquo,
    arbitrio quamvis non sinis esse meo.

III.
Scis iter ex animo sublatum triste puellae?
    natali Romae iam licet esse suo.
Omnibus ille dies nobis natalis agatur,
    qui nec opinanti nunc tibi forte venit.

IV.
Gratum est, securus multum quod iam tibi de me
    permittis, subito ne male inepta cadam.
Sit tibi cura togae potior pressumque quasillo
    scortum quam Servi filia Sulpicia:
Solliciti sunt pro nobis, quibus illa dolori est,
    ne cedam ignoto, maxima causa, toro.

V.
Estne tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae,
    quod mea nunc vexat corpora fessa calor?
A!  ego non aliter tristes evincere morbos
    optarim, quam te si quoque velle putem.
At mihi quid prosit morbos evincere, si tu
    nostra potes lento pectore ferre mala?

VI.
Ne tibi sim, mea lux, aeque iam fervida cura
    ac videor paucos ante fuisse dies,
si quicquam tota commisi stulta iuventa,
    cuius me fatear paenituisse magis,
hesterna quam te solum quod nocte reliqui,
    ardorem cupiens dissimulare meum.

Adnotationes

Duo commentaria brevia de his carminis in Tota-Terra Tela (anglice:  ‘WWW’) invenietis:
Diotima, sub voco "De Feminis Romanis":
http://www.uky.edu/ArtsSciences/Classics/dfr-sulpicia.html
aut potestis ad Diotimam ire, deinde in partem De Feminis Romanis inire, et Sulpiciam quaerere.
Alterum commentarium praebet New England Classical Journal:
http://www.hnet.uci.edu/classics/cane/sulpicia.html
 

Sulpicia erat filia Servi Sulpici Rufi, cuius pater amicus erat Ciceronis.  De vita non multum scimus, sed vixit saeclo primo a.C.n., et veri simile est eam natam post mortuum Catullum.  Haec sex carmina invenimus in "corpore Tibulliano";  sunt 13-18 ex tertio libro, aut 7-13 ex quarto secundum alios doctos.  Sulpicia traditur horum scriptor esse;  sunt autem qui dissentiunt.  Carmina sunt elegi, similes brevioribus Catulli.

I.  [Tib]3.13 = 4.7
1.  venit  tempus praesens an perfectum, et quomodo scis?
1-2.  pudori, mihi ambo sunt casu dativo.  Simpliciter:  "Amor est qualis, ut fama eum texisse magis quam alicui nudasse mihi pudori sit."  Id est, S. vult suum amorem omnibus aperire.
3.  illum  virum quem amat.  Nomen ei, ut in c. 2 et 5 vidimus, est Cerinthus.
Cytherea  dea amoris, Venus, aut Aphrodite Graeca, quia nata est in insula Cythera.
Camenis  deae, aut nymphae, artis musicae;  Italicae sunt, et antiqui poetae Romanae eas pro Musis Graecis invocant.  Livius Andronicus suae Odysseae Latinae ita initium fecit:  Virum mihi, Camena, insece versutum;  Homerus quidem dixerat:  Virum mihi, Musa, narra callidum.  "Meae Camenae" sunt "mea carmina";  Sulpicia non "a Camenis" dicit quia de carminibus cogitat, non de deis.
Hic versus paene est "versus aureus":  sunt duo adiectiva, pronomen, et duo nomina quibus adiectiva adicuntur.  In medio vero versu aureo est verbum.
4.  nostrum sinum  vide ut "deposuit" circumstant, quasi Cerinthus in sinu Sulpiciae.  "Nos" est Sulpicia sola.  Constructio solita sit "ad sinum adferre" et "in sinu deponere";   Sulpicia "in sinum" utitur quia nec "ad sinum deponere" nec "in sinu adferre" recte dictum est.
5-6.  narret, dicetur  condicio mixta:  "si quis dicetur, Venus narret."  Post "dicetur" habemus orationem obliquam.
quis  aliquis.
7.  signatis tabellis  id est, epistulae aut carmina quae Sulpicio suo amico scribit.  Signum est cera qua tabellae clausae sunt.
8.  meus  ille quem amat.  Quamquam vires "mea puella" dicunt, femina poeta non potest "meus puer" dicere:  "puer" est "servus."
quam ... ante  antequam
ne ... nemo  negatio vehemens
7-8.  Hi versus idem significant quam 1-2:  Sulpicia suum amorem celare non vult.
9.  iuvat  sc. mihi
vultus  casu accusativo plurali
famae  dativo;  "componere vultus famae" est "bene videri."
10.  cum digno digna  sermo humilis aut popularis
ferar  tempus subiunctivum praesens, non indicativum futurum

II.  [Tib]3.14 = 4.8
1.  natalis  dies natalis.  Non scimus utrum natalis Sulpiciae an Cerinthi sit.
rure  casu ablativo;  forma usitata est "ruri," locativa, cuius ultima syllaba longa est.
molesto  ad "rure" adiunctur, non ad "Cerintho" in proximo versu
2.  Cerintho  Cerinthus est iuvenis quem amat Sulpicia.  Non scimus quis erat, nec eius nomen verum.
4.  frigidus  id est, "malus" aut "non amatus";  flumen Arno non vere frigidum est.
Arretino agro  casu ablativo, sc. "ex" aut "in";  Arretium est oppidum in Tuscania.
5.  Messalla  avunculus et tutor Sulpiciae.  Valerius Messalla Corvinus erat frater matris eius.
studiose  Quis est mensura ultimae syllabae?  Quis igitur est haec vox:  nomen, casu vocativo, an adverbum?
mei  casu genitivo, obiectivo
6.  non tempestivae  id est, intempestivae
propinque  cognatus;  Sulpicia avunculum suum etiam adloquitur.
viae  id est, itinera;  "non tempestivae viae" est "non volo iter nunc facere."  Hic versus corruptus est;  fortasse legendus "non tempestivam sic properare viam"?
7.  animum sensusque meos  sunt quos relinquit.
8.  arbitrio meo  forma usitata est casu genitivo;  casus ablativus proprium artis legalis videtur.

III.  [Tib]3.15 = 4.9
1.  iter triste  est iter intempestivum de quo in priore carmine legimus
puellae  aut casu genitivo cum "animo," aut casu dativo cum "sublatum (esse)"
2.  suo  fortasse legendum est "meo" aut "tuo."
3.  omnibus nobis  id est, Sulpicia et Cerinthus et alii amici Sulpiciae
4.  qui  nomen antecedens est "die";  rectius sit "id quod"

IV.  [Tib]3.16 = 4.10
1.  gratum est  gratias ago;  acerbe dictum
securus  sine cura, cum aequo animo
2.  male  maxime, valde
Simpliciter:  "Mihi placet ut tu tibi securus sit et tu tibi de me multum permittat.  Non volo ineptissima esse nec subito perire."
3.  togae  Bonae matronae stolam, meretrices et liberae togam gerunt.
3-4.  pressum quasillo scortum  meretrix quae multam lanam portat.  Lanam trahere et texere pensum servile et difficile erat.
4.  Servi filia Sulpicia  Sulpicia est patricia, dissimillima meretricibus et servis.
5.  sunt, quibus  Sulpicia non dicit qui sint:  sui propinqui et amici, aut alius iuvenis?
illa  est "maxima causa" in versu proximo.
quibus, dolori  ambo sunt casu dativo.  Simpliciter:  "sunt qui timent ne cedam..."
6.  ignoto toro  id est, Sulpicia dicit rivalem suam non honestam esse, nec dignam Cerintho.

V.  [Tib]3.17 = 4.11
1.  tuae puella  casu genitivo, non dativo
2.  corpora  corpus et membra
calor  febris
3-4.  "nisi vis me valere, volo mori."
4.  optarim  optaverim
5-6.  Idem significant quam 3-4.  Morbus Sulpiciae misericordiam Cerintho non satis commovet.
6.  lento pectore  lenta mente, sine dolore

VI.  [Tib]3.18 = 4.12
1-2.  aeque ... ac  tam ... ut, sed modus indicativus sequitur.
3.  tota iuventa  ablativus temporalis;  quia Sulpicia etiam iuvenis est, significat "per totam vitam"
4.  cuius  casu genitivo, cum "paenituisse"
5.  quam  constructio comparativa
quod  coniunctio, non pronomen
Structura orationis est:  "Si umquam peiora stulta commisi quam quod te reliqui (volens nihil dicere de amore), utinam tu me non ames."



content and HTML by Anne Mahoney, last modified 26 February 1999
return to CL212 home page
return to Ms. Mahoney's home page
return to BU Classics home page